Dit educatieve programma gaat over lezen en schrijven in de Middeleeuwen en bestaat uit drie lesonderdelen:
les1. voorbereidende les ‘Op papier geschreven en toch niet waar’ (op school)
les 2. rondleiding en spel ‘Het Geheimzinnige Handschrift’ (in het archief)
les 3. reflecterende, verwerkende les ‘Wie schrijft, die blijft!’ (op school)

lesomschrijving

les1. voorbereidende les ‘Op papier geschreven en toch niet waar’ (op school)
In de voorbereidende les in de klas krijgen de leerlingen inzicht in de wijze waarop de bovenlaag van de middeleeuwse samenleving steeds meer gebruik ging maken van het op schrift vastleggen van afspraken en culturele uitingen. Die ontwikkeling heeft de basis gelegd voor de huidige manier van communiceren.

In deze les wordt gebruik gemaakt van een spannend verhaal over een valse oorkonde dat kinderboekenschrijver Gerard Sonnemans speciaal voor dit doeleinde heeft geschreven. Het verhaal is ook opgenomen en via de website van de Stichting Brabantse Bronnen (www.donb.nl) te beluisteren, zodat u het verhaal desgewenst in de klas kunt laten voorlezen door Sonnemans. De leerlingen krijgen daarnaast allemaal een fraai werkblad met dit verhaal, schitterende middeleeuwse afbeeldingen en korte informatieve teksten over schrijven in de Middeleeuwen. Door het maken van bijpassende opdrachten die ook op het werkblad staan, doen de leerlingen op aansprekende wijze nog meer kennis op.
In een kader staat ook een kinderboekenlijst voor leerlingen die verder willen lezen over de Middeleeuwen. De les wordt afgesloten met een aantal instructies voor het aanstaande archiefbezoek.

les 2. rondleiding en spel ‘Het Geheimzinnige Handschrift’ (in het archief)
Na de voorbereiding op school gaan de leerlingen échte middeleeuwse oorkonden bekijken in het archief. De oude, originele oorkonden mag je niet zomaar met je handen aanraken en ze mogen al helemaal niet het archief verlaten! Dus witte handschoenen aan en op naar de schatkamers van het archief: de depots!

In de depots zien de leerlingen in het echt hoe mensen in de Middeleeuwen schreven. En dat dat heel anders was dan nu! Niet alleen het handschrift was anders, maar ook de taal en het materiaal waarop werd geschreven. Door het aansluitend spelen van het reuze spannende spel ‘Het Geheimzinnige Handschrift’, dat door het Regionaal Historisch Centrum Eindhoven is ontwikkeld, leren de leerlingen goed kijken naar Middeleeuwse manuscripten die opvallen door het schitterende kleurgebruik en hun details. Welk groepje kan het beste de mysterieuze, oude handschriften ontcijferen?

les 3. reflecterende, verwerkende les ‘Wie schrijft, die blijft!’ (op school)
Terug op school wordt klassikaal eerst kort gereflecteerd op de vorige twee lessen, waarna de leerlingen aan de slag gaan met de verwerkingsopdracht. In deze opdracht maken de leerlingen naar middeleeuws voorbeeld bladzijden vol boeiende, spannende of leuke verhalen, die zijn opgesierd met mooie tekeningen. En al dat prachtigs wordt natuurlijk ondertekend met de eigen naam in geheimschrift!

docentenhandleiding
Bij de lessen Wie schrijft, die blijft! zit ook een docentenhandleiding. Hierin staan de leerdoelen en wordt achtergrondinformatie gegeven. Ook zijn er extra, optionele opdracht in opgenomen.

leerdoelen

Het lespakket sluit nauw aan bij de kerndoelen van het primair onderwijs, de onderbouw van het voortgezet onderwijs en bij de vensters van de cultuurhistorische canon.

1. Leerlingen leren informatie te achterhalen in informatieve en instructieve teksten.
2. Leerlingen verwerven een adequate woordenschat en strategieën voor het begrijpen van voor hen onbekende woorden. Onder ‘woordenschat’ vallen ook begrippen die het leerlingen mogelijk maken over taal te denken en te spreken.
3. Leerlingen leren gebruik te maken van historische bronnen en ze leren aanduidingen van tijd en tijdsindeling te hanteren.
4. Leerlingen leren over kenmerkende aspecten van het tijdvak Monniken en Ridders (500-1000) en Steden en Staten (1000-1500).
5. Leerlingen verwerven enige kennis over en krijgen waardering voor aspecten van cultureel erfgoed.
6. Leerlingen ervaren het belang van schriftelijk vastleggen van afspraken versus een mondelinge overlevering van afspraken.
7. Leerlingen maken kennis met leesboeken en informatieve boeken over de Middeleeuwen.
8. Leerlingen leren wat een archief is.
9. Leerlingen ontdekken de verschillen tussen schrijvers in de Middeleeuwen en schrijvers van nu.
10. Leerlingen leren hoe erfgoedbronnen worden bewaard en beheerd (behoudseducatie).
11. Leerlingen leren kijken naar oude geschreven bronnen.

doelgroep
primair onderwijs: groepen 6 tot en met 8

discipline
cultureel erfgoed en literatuur

locatie
op school en in een archief

periode
vanaf medio november 2010 beschikbaar

benodigdheden
kleurpotloden, werkboekjes (twee per leerling) en docentenhandleiding